Verschillen en overeenkomsten tussen VCA-MAX en de SCL
SCL en VCA-MAX zijn inhoudelijk verwant, concludeerde onlangs onderzoeksinstituut TNO. Beide instrumenten verwijzen naar Parker & Hudson (2006) - afgeleid van het instrument Hearts and Minds (1988) - waarin veiligheidscultuurontwikkeling wordt beschreven.
De MAX is een aanvulling (gericht op gedrag) op een bestaand VCA-certificaat. Het MAX-gedeelte valt NIET onder toezicht van de RvA. De auditor dient een aanvullende training gevolgd te hebben om de module gedrag te mogen auditen.
Maar wat zijn buiten de overeenkomsten de verschillen tussen beide methodes? Hieronder staat een schema met de belangrijkste overeenkomsten en verschillen tussen SCL en VCA-MAX (op basis van de drie belangrijkste conclusies van de onderzoekers).
| Onderwerp | Overeenkomsten | Verschillen |
|---|---|---|
| Theoretische basis | Beide verwijzen naar Parker et al. (2006) en richten zich op ontwikkeling van veiligheidscultuur. | SCL vertaalt dit naar een ontwikkelingsladder met niveaus; VCA-MAX naar een uitbreiding van het bestaande VCA-beheersysteem gericht op één vooraf vastgesteld cultuurniveau. |
| Doelstelling | Bevorderen van veiligheidsgedrag, veiligheidsbewustzijn en een volwassen veiligheidscultuur. | SCL meet de mate van cultuurvolwassenheid; VCA-MAX toetst of aan vastgestelde eisen wordt voldaan. |
| Inhoudelijke overlap | Voor alle SCL-subthema's zijn vergelijkbare eisen in VCA-MAX gevonden. | De mate van overlap varieert van laag tot hoog. |
| Sterke overlap | Beide besteden aandacht aan beheersing van veiligheid. | Vooral sterke overlap bij risicobeoordeling, V&G in projecten, interne audits, projectbeheersing, planning en PDCA-opvolging. |
| Beperkte overlap | Beide behandelen cultuur- en gedragsaspecten. | SCL gaat dieper in op leiderschap, leercultuur, meldcultuur, verantwoordelijkheid, betrokkenheid, voorbeeldgedrag en ontwikkeling van kennis en vaardigheden. |
| Benadering van cultuur | Beide erkennen het belang van veiligheidscultuur. | SCL kijkt naar de zichtbare werking van cultuur in houding, gedrag en interactie; VCA-MAX vertaalt cultuur vaker naar procedures, rollen, registraties en beheersmaatregelen. |
| Operationalisatie | Beide maken veiligheidscultuur toetsbaar. | SCL gebruikt bredere, ontwikkelingsgerichte formuleringen; VCA-MAX werkt met concrete en expliciete eisen. |
| Onderliggende logica | Beide willen inzicht geven in veiligheidsprestaties. | SCL redeneert vanuit cultuurvolwassenheid; VCA-MAX vanuit beheersing, borging en aantoonbare naleving. |
| Auditproces | Beide gebruiken audits om een oordeel te vormen. | SCL beoordeelt gedrag, randvoorwaarden en praktijk in samenhang; VCA-MAX beoordeelt processen, taken, middelen en controles binnen een VGM-systeem. |
| Beoordelingswijze | Beide leveren een formele beoordeling op. | SCL geeft een ontwikkelingsniveau op de ladder; VCA-MAX geeft een conformiteitsbeoordeling (voldoet wel/niet). |
| Interpretatieruimte | Gedrag speelt in beide een rol. | SCL biedt meer ruimte voor interpretatie van gedrag, leiderschap en betrokkenheid; VCA-MAX volgt een meer gestandaardiseerde auditpraktijk. |
| Betekenis certificatie-uitkomst | Beide kunnen gebruikt worden voor externe beoordeling. | SCL geeft inzicht in cultuurontwikkeling; VCA-MAX leidt tot een certificeringsbeslissing op basis van naleving van eisen. |
Samenvatting in één oogopslag
| Aspect | SCL | VCA-MAX |
|---|---|---|
| Focus | Veiligheidscultuur | Veiligheidsmanagementsysteem + gedrag |
| Benadering | Ontwikkelingsgericht | Conformiteitsgericht |
| Uitkomst | Cultuurvolwassenheidsniveau | Voldoet / voldoet niet |
| Nadruk | Gedrag, leiderschap, betrokkenheid, cultuurwerking | Procedures, beheersing, documentatie, borging |
| Audit | Interpretatief en integraal | Toetsend en evidence-based |
| Doel | Leren en verbeteren | Aantonen van naleving |
Het verschil tussen beide instrumenten zit volgens de onderzoekers niet altijd in de "aan- of afwezigheid van overlap op inhoud, maar ook in de wijze waarop die inhoud wordt geordend, geoperationaliseerd en beoordeeld". Waar de SCL vaker werkt met bredere, ontwikkelingsgerichte en cultuurgeoriënteerde formuleringen, werkt VCA-MAX vaker met expliciete eisen rond planning, uitvoering, observatie, documentatie en opvolging.
Kernconclusie:
SCL en VCA-MAX hebben een inhoudelijke overlap, maar verschillen fundamenteel in hun benadering. In theoretische uitwerking, auditmethodiek, beoordelingslogica en betekenis van de certificatie-uitkomst.
SCL beoordeelt de volwassenheid van veiligheidscultuur, terwijl VCA-MAX vooral beoordeelt of veiligheidsprocessen en gedragsvereisten aantoonbaar zijn ingericht en geborgd.
Hierdoor zijn de certificatie-uitkomsten niet zonder meer gelijkwaardig, ondanks de inhoudelijke overeenkomsten. De onderzoekers laten het aan de praktijk of beide instrumenten aan elkaar worden gelijkgesteld. Een ding staat volgens hen vast: beiden versterken de veiligheidscultuur in de bouw. "Waarin systemen, gedrag en leiderschap samen bijdragen aan het uiteindelijke doel dat iedereen veilig en gezond thuiskomt."