Verplichte risico-analyses



PrintPrint
Wat is het verschil tussen een RI&E, een V&G plan, een JSA of een TRA? En wanneer zijn ze nodig? Dat hangt af van waarvoor de analyse bedoeld is.

Wat is het verschil tussen een RI&E, een V&G plan, een JSA of een TRA? En wanneer zijn ze nodig? Dat hangt ervan af of de analyse bedoeld is voor een organisatie, een plan, een job of een taak. Dit artikel brengt wat orde in de chaos.

Iedere werkgever moet een wettelijk verplicht arbeidsomstandighedenbeleid voeren (artikel 3 Arbowet). Daarbij zijn risico-inventarisaties en -evaluaties verplichte activiteiten. Het opstellen van een schriftelijke risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op het gebied van arbeidsomstandigheden is verplicht op grond van artikel 5 Arbowet. Arbeidsomstandigheden bestaan uit de domeinen: veiligheid, gezondheid en psychosociale arbeidsbelasting.

In de RI&E moet zijn opgenomen dat voor specifieke projecten, risicovolle karweien en risicovolle taken specifieke onderscheiden risico-inventarisaties en -evaluaties moeten worden uitgevoerd. Respectievelijk zijn dat: risico-inventarisatie en -evaluatie V&G Plan, Job Safety Analyses en Taak Risico Analyses. In de VGM Checklist Aannemers versie 2008/5.1 wordt extra geëist dat een risico-analyse van de risicovolle functies wordt opgenomen in de RI&E. In het kader van compliance is het noodzakelijk om een juist onderscheid aan te brengen en toe te passen.

Voor een project: V&G plan (risico-inventarisaties en -evaluatie)

Een project is een geheel van activiteiten buiten de gewone bedrijfsvoering / operationele processen om waarbij het gaat om het realiseren van meestal iets nieuws voor een duidelijke opdrachtgever. In het kader van veiligheid en gezondheid wordt in de algemene RI&E (op strategisch beheersniveau) opgenomen dat voor een project een V&G plan moet worden opgesteld. In het Arbobesluit zijn de wettelijke verplichtingen vermeldt wanneer een V&G plan verplicht is. Een risico-inventarisatie en -evaluatie is onderdeel van het V&G plan. 

Volgens artikel 2.28 van het Arbobesluit, afdeling Bouwproces, is het opstellen van een V&G-plan in de volgende gevallen verplicht:

  • Projecten met een geschatte omvang van meer dan vijfhonderd mensdagen.
  • Projecten met een geschatte duur van meer dan dertig werkdagen, waar op enig moment meer dan twintig werknemers tegelijk werken.
  • Risicovolle projecten, als bedoeld in bijlage II van Richtlijn nr. 92/57/EEG betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid voor tijdelijke en mobiele bouwplaatsen. Deze bijlage geeft een (niet volledige) opsomming van risicovolle situaties en werken:
    • bedelving
    • vastraken
    • vallen van hoogte
    • verdrinking
    • blootstelling aan chemische of biologische stoffen en ioniserende straling
    • werkzaamheden in de nabijheid van hoogspanningskabels
    • werken met springstof
    • graven van putten en ondergrondse tunnelwerken
    • werken met duikuitrusting
    • werken onder overdruk, bijvoorbeeld caissonwerk
    • het monteren of demonteren van zware geprefabriceerde elementen.

Het gaat dan om extra risico’s die de gebruikelijke risico’s op een project overstijgen. Bijvoorbeeld: werken op hoogte is een gebruikelijk risico, maar werken op hoogte boven water, boven een weg op of in de directe nabijheid van een spoorwegemplacement is een extra risico. 

Voor een job: Job Safety Analyse

Een karwei is een vastgesteld onderdeel (al of niet van een project) en bestaat uit een aantal vastgestelde taken en vaak verschillende activiteiten die uitgevoerd moet worden. Binnen complexe projecten wordt vaak een onderverdeling in karweien gemaakt. Een karwei wordt in de praktijk ook wel klus of ‘job’ genoemd. Voor een karwei / job moet in het kader van veiligheid en gezondheid een Job Safety Analyses (JSA) worden opgesteld. Dit kan een deel zijn van de risico- inventarisatie en -evaluatie die opgesteld wordt voor een V&G projectplan. De maatregelen als resultaat van een JSA worden opgenomen in het V&G projectplan of V&G karweiplan / V&G deelplan.

Voor taak: Taak Risico Analyse

Taken zijn activiteiten als onderdeel van een functie. Een karwei bestaat uit meerdere taken. Een taak bestaat uit een aantal handelingen / taakstappen die in een vastgestelde volgorde worden uitgevoerd. Voor risicovolle taken moeten Taak Risico Analyses (TRA) worden opgesteld (op tactisch beheersniveau). De maatregelen als resultaat van een TRA worden opgenomen in de werkvergunning (op operationeel beheers niveau).

Een risicovolle taak is een taak die bij een onjuiste uitvoering kan leiden tot ernstig letsel, ernstige ziekte, grote schade aan eigendom, aanzienlijke milieugevolgen of grote andere verliezen. Het kan ook een taak zijn in een risicovolle omgeving. Met ‘onjuist uitvoeren’ wordt bedoeld ‘afwijken van procedure en/voorschrift’. 

Bij het uitvoeren van de LMRA - laatste minuut risico analyse - door de werknemer, checkt deze de risico’s en maatregelen vermeldt op de werkvergunning direct voorafgaand aan het uitvoeren van de werkzaamheden. LMRA wordt ook vaak STOP &GO genoemd.

Tabel 1. Per niveau in een organisatie zijn de vereiste verschillende risico-analyses opgenomen. De tabel vermeldt voor welk aspect een bepaalde risico-analysemethodiek de juiste onderzoeksmethode is. Om compliance te zijn (arbobeleid voeren art. 3 Arbowet) moeten voor de onderscheiden aspecten de specifieke risico-analyses worden uitgevoerd.

Tabel 1. geeft per niveau in een organisatie verschillende onderzoeksmethoden weer. De tabel vermeldt ook voor welk aspect een bepaald instrument de juiste onderzoeksmethode is

Niveau Aspect / onderdeel Instrument / methodiek
Strategisch

Veiligheids- en gezondheids-beheersing / arbomanagement op bedrijfsunit- en afdelingsniveau

RI&E: Arbo (veiligheid, gezondheid en welzijn)  brede risico-inventarisatie en -evaluatiebeschrijving van alle risico’s en genomen en te nemen beheersmaatregelen / Plan van Aanpak = meerjaren arboplanning (art. 5 Arbowet):

  • verplichte standaardaandachtspunten;
  • verplichte nadere (verdiepende) onderzoeken (Arbobesluit)
Tactisch Bouwprojecten

Veiligheids- & Gezondheidsplan, waarin opgenomen een risico-inventarisatie en -evaluatie in ontwerp- en uitvoeringsfase (Arbobesluit)

 

Arbeidsplaatsen / werkplekken

Werkplekanalyse / -onderzoek
  Risicovolle taken TRA –Taak Risico Analyse
 
Arbeidsmiddelen / installaties / processen: ontwerp, nieuwbouw, gebruik, wijzigingen / MOC - management of change.

Inclusief: software proces / installatiebesturing en beveiliging.

Risicoanalyses:

ARA - Arbeidsmiddelen risicoanalyse: risicoanalyse van veilig werken aan en  met arbeidsmiddelen (art.7.3. Arbobesluit / NEN-EN 1050)

HAZOP- Hazard and Operability Study: analyse van procesverloop / processtappen in (chemische  proces)installaties

HAZID-Hazard IDentification Study: analyse van techniek / installaties / machines.

FMEA- Failure Mode and Effect Analyses: analyse van apparatuur, systeem- of procescomponenten

QRA- Quantitative Risk Assessment: Kwantitatieve risicoanalyse voor risico’s van zware ongevallen met gevaarlijke stoffen gericht op externe veiligheid.

LOPA – Layer of protection analyse: fouten- of oorzakenanalyse en gevolgen- of effectenboom voor procesinstallaties of delen daarvan

SWIFT – Structured What If Technique: analyse van projecten

Operationeel

Risicovolle handelingen / Risicobewustzijn

LMRA – Laatste minuut risico analyse: ‘two minutes risk assessment’ / STOP & GO / Time out for safety. 
Risicoanalyse door werknemer direct voorafgaand de aan zijn uitvoering van de werkzaamheden.

Tabel 1. Methodieken voor risicobeoordeling - risk assessment

Bron: AI blad 45 Risicobeheersing.

Sdu uitgevers. Auteur S. Slager